Yılın Kelimeleri ve Yapay Zeka

 

Sürekli ifade ettiğimiz gibi yapay zeka (YZ) son dönemde hızlı bir gelişme göstererek hayatımızın her alanına girmeye başladı. Ancak bu heyecan verici teknolojinin vaat ettiği verimlilik artışı, çoğu zaman bilinçsiz bir kullanım nedeniyle tam tersi bir etki yaratıyor. Verimliliği artırmak yerine zaman kaybına ve bazen de ciddi bir hayal kırıklığına yol açan, görünüşte gösterişli ama özünde boş çıktılarla karşılaşıyoruz. Bu durum YZ’nin muazzam potansiyeli ile ürettiği kalitesiz içerikler arasındaki çelişkiyi gözler önüne seriyor. İşte bu yeni dijital karmaşayı ve YZ tarafından üretilen niteliksiz içerik yığınını tanımlamak için The Economist tarafından 2025 yılında yılın kelimesi olarak "Slop" seçildi. Bu kelime, içinde bulunduğumuz dijital kirliliği mükemmel bir şekilde özetliyor.

"Slop" ve Dijital Çamur

The Economist'in "Slop" kelimesini yılın kelimesi olarak seçmesi aslında yaşanan dijital hastalığın bir nevi teşhisi niteliğinde. "Slop" kavramı, YZ’nin kontrolsüz ve denetimsiz büyümesinin yarattığı soruna işaret etmekte.

Kelimenin kökeni 15. yüzyıla kadar uzanıyor; tarihsel olarak "çamur", "balçık" veya besin değeri düşük "yemek artığı" gibi anlamlara geliyordu. Ancak günümüzde bu kelime, YZ tarafından üretilen niteliksiz içerik yığınını tanımlamak için yeniden hayat buldu. The Economist'e göre bu terimin yükselişi, özellikle OpenAI'nin metin komutlarından video üretebilen Sora platformunu piyasaya sürmesiyle hız kazandı. Gemini 3.0 ve onunla bağlantılı Nano Banana Pro ve Veo 3.1’in karakter yüz tutarlılığında olağanüstü başarı elde etmesiyle bir anda sosyal medya akışları, gerçeklikle bağı kopuk, ruhsuz ve anlamsız YZ klipleriyle dolup taştı.

Bu sahte içerikler, arama sonuçlarını ve sosyal medya akışlarımızı doldurarak tüm platformun kullanılabilirliğini ve güvenilirliğini tehdit ediyor. Ancak "Slop"un yarattığı bu kirlilik sadece genel internet kullanımıyla sınırlı kalmıyor, aynı zamanda profesyonel çalışma hayatımızı da derinden etkiliyor.

Slop, YZ tarafından üretilen niteliksiz içerik yığını

Verimliliği Tüketen "Workslop"

Dijital kirlilik sorunu, işyerinin kapısından içeri girdiğinde daha somut ve maliyetli bir hal alıyor. İş dünyasında "Workslop" olarak adlandırılan bu olgu, sadece verimliliği düşürmekle kalmıyor, aynı zamanda kişiler arası güveni ve iş ilişkilerini de zedeliyor. "Workslop"un yarattığı gizli maliyet artık göz ard edilemeyecek kadar büyük bir sorun haline geldi.

Stanford Social Media Lab tarafından yapılan bir araştırmada "Workslop", iyi bir iş gibi görünen ancak görevi anlamlı bir şekilde ilerletmek için gereken öze sahip olmayan, YZ tarafından üretilmiş içerik olarak tanımlanıyor. Bir çalışanın birkaç dakikada ürettiği anlamsız bir rapor veya e-posta, onu alan kişinin saatlerini çalabilmektedir.

Workslop, iyi bir iş gibi görünen ancak görevi anlamlı bir şekilde ilerletmek için gereken öze sahip olmayan, YZ tarafından üretilmiş içerik

Araştırmadan elde edilen veriler sorunun yaygınlığını ve maliyetini gözler önüne seriyor:

• ABD'deki çalışanların %40'ı son bir ay içinde "Workslop" aldığını bildirdi.
• Çalışanlar, her bir "Workslop" vakasıyla başa çıkmak için ortalama 1 saat 56 dakika harcıyor.
• Bu durum, 10.000 kişilik bir organizasyon için yıllık 9 milyon doların üzerinde verimlilik kaybına neden oluyor.

"Workslop" almanın yarattığı etki sadece ekonomik değil, insan ilişkilerini de etkiliyor. Bu tür içerikleri alan kişilerin, gönderenler hakkındaki algıları olumsuz yönde değişiyor:

• %54'ü göndereni daha az yaratıcı gördü.
• %50'si göndereni daha az kabiliyetli gördü.
• %49'u göndereni daha az güvenilir gördü.
• %37'si göndereni daha az zeki gördü.

Bu durum, YZ’nin sadece içerik kalitesini değil, aynı zamanda en temel insani etkileşimlerimizi, güven ve saygı gibi duygusal bağlarımızı da nasıl manipüle edebileceği sorusunu gündeme getiriyor.

"Rage Bait" ve Duygusal Manipülasyon

Yazının sonunda Oxford University Press’in geleneksel olarak yayınladığı yılın kelimesine değinmemek olmazdı. Tahmin edebileceğiniz gibi bu kelime de dijital mecralarda yaşanan gelişmelerle doğrudan bağlantılı. Yapay zeka kaynaklı kirlilik yalnızca genel içerik kalitesini ("Slop") ve profesyonel verimliliği ("Workslop") hedef almıyor. Belki de daha tehlikeli bir şekilde, dijital etkileşimlerimizin duygusal boyutunu manipüle ediyor.

Oxford University Press'in 2025 yılı kelimesi olarak seçtiği "Rage bait" (öfke tuzağı) bu durumu mükemmel bir şekilde tanımlıyor. "Rage bait", öfke veya kızgınlık uyandırmak için kasıtlı olarak tasarlanmış çevrimiçi içerik anlamına geliyor. Bu kelimenin seçimi, içinde bulunduğumuz süreci de net bir şekilde özetliyor aslında. Rage bait, "Biohack" (kişinin fiziksel veya zihinsel performansını optimize etme çabaları) ve "Aura farming" (etkileyici bir çevrim içi kişilik yaratma sanatı) gibi diğer finalistleri geride bıraktı.

Rage bait, öfke veya kızgınlık uyandırmak için kasıtlı olarak tasarlanmış çevrimiçi içerik

2024 kazananı önemsiz çevrimiçi içeriklerin aşırı tüketiminden kaynaklanan zihinsel kapasite bozulması anlamına gelen "Brain rot  (beyin çürümesi)" kelimesiydi.  Geçmiş yılların kelimelerinin kendi dönemlerinin ruhunu yakalaması gibi, "Rage bait" de günümüz dijital ekosisteminin karanlık yüzüne ışık tutuyor. Algoritmalar, öfke gibi güçlü duyguları en garantili etkileşim kaynağı olarak gördüğünden bu tür içerikleri önceliklendiriyor. YZ ise bu içerikleri hızla üretebilme ve yaygınlaştırabilme potansiyeliyle işi daha tehlikeli hale getiriyor.

"Slop", "Workslop" ve "Rage bait"… Bu kavramlar, YZ’nin düşüncesizce, eleştirel bir süzgeçten geçirilmeden ve insani değerler gözetilmeden kullanılmasının ortak belirtileri. "Slop" aklımızı anlamsızlıkla, "Workslop" işimizi sahte verimlilikle, "Rage bait" ise kalbimizi üretilmiş öfkeyle dolduruyor. Üçü de, düşüncesizce kullanılan YZ’nin insani değerleri nasıl aşındırdığının farklı yüzlerini gösteriyor.